Verplichte patrouilledienst WOII
In het kader van de komende 4 mei herdenking en de 5 mei viering een artikel over de Verplichte patrouilledienst WOII.
In oktober en november 1941 viel er bij circa 200 mannelijke inwoners van Lichtenvoorde een brief op de deurmat met zeer dwingende instructies namens de Duitse bezetter. Het gaat om een brief met een verordening tot patrouilledienst lopen. In 2026 is er eentje gedoneerd aan VOL (foto 1). Al deze brieven werden ondertekend door de toenmalige burgemeester Van der Laar. “Niet-nakomen van deze instructie leidt onverbiddelijk tot de strengste maatregelen”, aldus de burgervader.
Wat hield zo’n brief in? De Duitse autoriteiten en de Rijkscommissaris van het bezette Nederland maakten zich zorgen over de toename van overvliegende Engelse bommenwerpers in de richting van het Ruhrgebied in de loop van 1941. Daarom moest ook Lichtenvoorde een uitgebreid luchtbeschermingsplan opstellen dat in de vorm van verordeningen aan de burgers werd opgelegd. Er werden onder meer een uitkijkdienst, alarmeringssysteem (bellijst) en een ordedienst ingesteld. Artikel 6 van het luchtbeschermingsplan verplichtte een groep burgers in zogenaamde blokploegen patrouillediensten te verrichten. Tijdens de dienst moest er gelet worden op brand, ongeregeldheden, en de veiligheid van producten en voorwerpen voor de voedselvoorziening. De patrouilledienst vond plaats van middernacht tot 04.00u in de ochtend. Deze plicht werd door de burgemeester per brief gecommuniceerd aan negen specifieke burgers per (woon)blok – waaronder twee reserves. Dat betekende dat de leden van de blokploeg gezamenlijk de last droegen om zeven nachten per week in tweetallen in hun blok te patrouilleren.
Aan wie de gedoneerde brief werd verstuurd, is niet onmiddellijk duidelijk. Een naam ontbreekt, zoals vaker. We lezen enkel “AAN den Heer Geadresseerde.” Wel blijkt uit de brief dat de geadresseerde op dat moment in blok 15 woonde. Blokhoofd van dit blok was R. Th. Liesting. Zijn blokploeg bestond uit H.G. Steentjes, A.A. Weijers, Th. H. Beuting, H.J. Spijkers, G.W. Mulder en W. Spexgoor. Reserves waren H.J. te Plate en H.J.P. Orriëns. Het is te verwachten dat de brief aan één van de genoemden heeft toebehoord.
De tekst aan de achterzijde van de brief geeft een heldere geografische begrenzing van blok 15 (foto 2). Een weergave ervan op een actuele topografische kaart geeft een goed beeld van de aanzienlijke omvang van blok 15 (foto 3). De blauwe punten zijn de controlepunten waarop de burgerwacht verwacht werd op gezette tijden te verschijnen, namelijk op alle hele uren tot aan 10 minuten daarna. Tussen 03.00u en 03.10 moesten de leden van blokploeg 15 bij de Uilegatsbrug op de Bedelaarsdijk (nu Boschlaan) te vinden zijn (foto 4). Zo kon de Duitse bezetter de patrouille in de gaten houden.
Het is niet verwonderlijk dat dergelijke brieven nauwelijks bewaard zijn of net als het gedoneerde exemplaar op de vouwlijnen beschadigd zijn en overgeleverd met kreukels en andere gebruikssporen. De eigenaar diende dit stuk namelijk altijd bij zich te dragen tijdens het wachtlopen. Zo kon hij aantonen dat hij gemachtigd was om tijdens spertijd buiten te zijn.
Meer weten? Theo Withag publiceerde hierover in ons periodiek nr. 63 t.e.m. 65. Zie hiervoor de Inhoudsopgave periodieken. Veel informatie over de Tweede wereld oorlog vindt u op deze website bij het item De Tweede Wereldoorlog.
